Nasza Sokółka

miasto wielu kultur

Kobiety w Islamie

by Farzana Khan
Zdobywanie wiedzy jest obowiązkiem każdego muzułmanina i muzułmanki. Poszukuj Wiedzy, nawet gdybyś miał iść aż do Chin. Nie ulega wątpliwości, że te powiedzenia Bożego Posłańca a.s. stały się w okresie umajjadzkim i abbasydzkim silnym bodźcem dla wielu muzułmanów w zdobywaniu wiedzy, kształceniu się, dokonywaniu odkryć naukowych i badań eksperymentalnych, które z kolei bardzo pozytywnie wpłynęły na rozwój j cywilizacji islamskiej, jak również europejskiej.

Jedną z ważniejszych, jeśli nie najważniejszych gałęzi wiedzy były nauki dotyczące tradycji Bożego Posłańca a.s. czyli hadisu. Ogromną i wyjątkową rolę w rozwoju i przekazie tej dziedziny wiedzy odegrały muzułmańskie uczone. Jak pisze Muhammad Zubayr Siddiqi w swojej książce „Hadith literature. Its origin, development and special features”: Islam wykreował ogromną liczbę wyjątkowych uczonych muzułmanek, na których świadectwach i wiarygodnych opiniach zbudowany był gmach islamu.

Już od pierwszych dni pojawienia się islamu kobiety odgrywały w nim ogromną rolę. Islam bowiem po raz pierwszy w historii przyznał im specjalny status, w którym ujęte zostały m.in. wolność, prawo do samodecydowania, nauki, pracy, do własności itd. Dosyć powszechnie znanym faktem jest, że pierwszą osobą, która przyjęła islam, kobieta – żona Bożego Posłańca a.s.- Khadidża, również pierwszym męczennikiem w imię islamu była kobieta – Sumajja. Za życia Bożego Posłańca a.s. wiele kobiet nie tylko przyczyniało się rozwoju tradycji, ale również były ich bezpośrednim przekaźnikiem dla sióstr i braci w wierze.

Natomiast po śmierci Muhammada a.s., w 632 roku najważniejsza rola w kultywacji sunny przypadła m.in. jego żonom, które postrzegano jako żywe skarbnice wiedzy religijnej.

Tak więc pierwszymi uczonymi muzułmankami w dziedzinie hadisu były Hafsa, Umm Habiba, Umm Salama, Majmuna, Aisza zwane „matkami wiernych”. To właśnie one mogły Muhammada a.s. bezpośrednio obserwować, co wcale nie było bez znaczenia gdy bowiem pojawiły się jakieś problemy natury religijnej, to zwracano się po porady bezpośrednio do nich.

Jak podają różne źródła historyczne Aisza – jedna z żon Muhammada a.s. – przekazała 2210 hadisów i co najmniej trzy osoby, włączając jej bratanka Urlaha, który był jednym z największych uczonych wśród drugiej generacji muzułmanów, zachowały je w pisemnej formie.

Z okresu drugiej generacji muzułmanów tzw. „tabiun” znane są Hafsa bint Ibn Sirin, Umm al-Darda Młodsza (zm. 81/700) oraz Amra bint Abd al-Rahman.

Umm al.-Darda, jak utrzymuje Ijas ibin Muawija, była ważną tradycjonistką oraz sędziną o nieprzeciętnych zdolnościach, przewyżajacą takich mistrzów jak al – Hasan, al-Basari czy Ibn Sirin. Amrę natomiast zwykło uważać się za najlepszą uczennicę Aiszy.

Wśród jej studentów w wymienia się m.in. Abu Bakra ibn Hazma – sędziego Medyny, który został wyznaczony przez kalifa Umara Abd al-Aziza do spisania wszystkich hadisów opartych na jej autorytecie. Po nich z kolei znane były Abida al-Madanijja, Abda bint Biszr, Umm Umar al-Sakafijja, Zajnab – wnuczka Alego ibn Abd Altana ibn Abbasa. Nafis bint al-Hasan, Khatidża Umn Muhammad, Abda bint Abd al-Rahman, które prowadziły publiczne wykłady dotyczące hadisu.
Uczone te pochodziły z różnych rodzin, jednak ani klasa, ani też płeć – nie przeszkodziły im w zdobyciu tak wysokich pozycji. Na przykład Abida al-Madanijjar rozpoczynała swoją karierę uczonej jako niewolnica należąca do Muhammada ibn Jazid. Ogromnej liczby hadisów nauczyła się ze swoimi profesorami z Medyny. Zauroczony zdolnościami swojej niewolnicy Muhammad ibn Jazid podarował ją wielkiemu uczonemu z Hiszpani – Habibowi Dahhunowi, który z kolej po uwolnieniu jej, poślubił ją i przywiózł do Andaluzji. Jak sądzi się Abida przekazała dziesięć tysięcy hadisów opartych na autorytecie jej medyńskich profesorów.

Z kolei, inna uczona – Zajnab bint Sulajman (zm. 142/759), w przeciwieństwie do Abidy, była księżniczką z urodzenia. Jej ojciec – gubernator Basary, Omanu i Bahrajnu za rządów al-Mansura, był kuzynem al-Saffaha – założyciela dynastii abbasydzkiej. Zajnab zyskała sławę najzdolniejszej tradycjonistki swoich czasów.

Przegląd źródeł historycznych ujawnia, że wszystkie ważniejsze opracowania hadisów z najwcześniejszego okresu islamu powstały przy współudziale uczonych muzułmanek, zwanych „szujukh”. Właściwie każdy większy zbiór hadisów podaje imiona kobiet, dzięki którym została przekazana i przechowana tradycja Bożego Posłańcaa a.s.

Z czwartego wieku hidżry znane są takie imiona jak Fatima bint Abd al-Rahman (zm. 312/924) – wnuczka sławnego Abu Dawuda – autora zbioru hadisów zatytułowanego „Sunan”, Amat al-Wahid (zm. 377/987) – córka znanego prawnika al-Muhamiliego, Umm al. – Fath Amat al-Sa-lam (zm. 390/999), córka sędziego Abu Bakra (zm. 350/961). Z przekazów źródłowych, wykłady tych niezwykle utalentowanych uczonych cieszyły się dość wysoką frekwencją.
–page–

Do sław piątego wieku hidżry należały: Fatima bint al-Hasan ibn Ali ibn al-Dakkak (zm. 480/1087) oraz Karima al-Marwazijja (zm. 463/1070). Pierwsza z nich – żona wielkiego mistyka muzułmańskiego Abul-Kasima al-Kuszarjego, była znana nie tylko ze swojej niezwykłej urody, ale również ze sztuki kaligrafii, doskonałej znajomości hadisów oraz isnadów (imiona osób, które z pokolenia na pokolenie przekazywały tradycję Muhammada a.s.). Z kolei Karimę Marwazijję uważano za największy autorytet w znajomości „Sahihu” Bukhariego.

Abu Dharr z Heratu, jeden z wiodących uczonych muzułmańskich tamtych czasów, studiowanie „Sahihu”, polecał swoim studentom wyłącznie z Karima, którą uważał za jedynego i najlepszego eksperta w tej dziedzinie. Wśród jej studentów byli m.in. al-Baghdadi oraz al-Humajdi.
Oprócz Karimy wybitnymi autorytetami w hadisie były również Fatima bint Muhammad (zm. 539/1144), Szuhda „Pisarka” (zm. 574/1188), Sitt al-Wuzara bint Umar (zm. 716/1316). Szuhda słynąca m.in. z pięknej kaligrafii, zyskała miano „kaligrafa”, wielkiego autorytetu hadisu oraz chluby kobiet. Jej pradziadek handlował nićmi, dlatego też nazwano go al-Ibri, z kolei jej ojciec Abu Nasr (zm. 506/1112) pasjonował się hadisami. Całe swoje życie studiował tradycje Bożego Posłańca a.s. ze swoimi mistrzami.

Swoją córkę wysłał na wyższą uczelnię, by pod opieką renomowanych profesorów mogła kontynuować fach ojca. Szuhda wyszła za mąż za Alego ibn Muhammada, pisarza arabskiego. Założył on akademię i jeden z zakonów sufich. Tym niemniej jego żona cieszyła się większą sławą, a swoją popularność zyskała dzięki doskonałej znajomości hadisów i isnadów. Jej wykłady z „Sahihu” i innych zbiorów hadisów cieszyły się tak ogromną frekwencją, że ledwo mogły pomieścić na salach wykładowych wszystkich studentów. Jak podają źródła historyczne niektórzy chcąc zyskać reputację ze znajomości hadisów, fałszywie przypisywali siebie do grona jej uczniów.

Sławny historyk z Damaszku – Ibn Asakir, pisze, że studiował z 1200 profesorami i 80 profesorkami, a pozwolenie – „idżazę” na wykładanie „Muwatty” imama Malika otrzymał od Zajnab bint Abd al-Rahman. Z kolei Dżalal al-Din al-Sujuti studiował „Risalę” imama al-Szafiego z Hadzarą bint Muhammad. Ibn Hadżar – inny historyk, w swoim dziele Al. Durar al-Kamina prezentuje biografie 170 wybitnych uczonych kobiet ósmego wieku hidżry, dzięki którym uzyskał staranne wykształcenie.

Do ostatnich wielkich uczonych tradycjonistek pierwszej rangi należała Fatima al-Fudajlija. Urodziła się ona pod koniec dwunastego wieku hidżry. Wkrótce zaczęła się wyróżniać w sztuce kaligrafii i naukach islamskich. Jednak specjalizację zrobiła w dziedzinie nauk hadisu. Pod koniec swojego życia przeniosła się ona do Medyny, gdzie założyła ogromną bibliotekę publiczną Tam też kontynuowała swoje wykłady które cieszyły się wysoką frekwencją. Wśród jej uczniów można wymienić m.in. Umara al -Hanafiego i Muhammada Saliha. Fatima al-Fudajlija zmarła w (1247/1831).

W świetle tych faktów wyraźnie można stwierdzić, że kobiety w islamie na równi z mężczyznami zajmowały ważne pozycje społeczne. Poza tym cieszyły się wielkim autorytetem i szacunkiem. Wielu sławnych uczonych swoje wykształcenie zawdzięczało właśnie kobietom, które niejednokrotnie swoimi zdolnościami przewyższały mężczyzn. Kobieta muzułmańska w ówczesnych czasach miała ogromne możliwości rozwoju dzięki przywilejom jakie zapewnił jej islam.

Chicago 19.06.1997r.

*****

za: ŚWIAT ISLAMU, Sokółka, lipiec 1999

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: