Nasza Sokółka

miasto wielu kultur

Dżamiat w Bohonikach

Dzieje islamu na Litwie i w Polsce chronologicznie i rzeczowo należy ukazywać w szerokiej perspektywie historii Polski i jej zarówno pokojowych, jak i wojennych związków z kulturami Wschodu. Przedstawianie rodzimego islamu wymaga znajomości i uwzględnienia wszystkich wniosków płynących z wielowiekowych kontaktów z państwami i ludami Orientu od pobytu kupców muzułmańskich nad Wisłą w IX-X wieku poczynając po dzień dzisiejszy.

Islam na ziemiach polsko-litewskich widzieć trzeba na tle historii wszystkich orientalnych grup etnicznych, które to zamieszkiwały te ziemie.

Tatarzy mieszkający w Wielkim Księstwie Litewskim w przeważającej części byli wyznawcami islamu sunnickiego szkoły hanafickiej. Osiedlając się na Litwie Tatarzy uzyskali prawo wyznawania swojej religii i posiadania meczetów. Tatarzy – wyznawcy islamu skupiali się wokół meczetów wzniesionych głównie we wsiach, w dobrach należących do Tatarów oraz w nielicznych miastach (w Trokach, Nowogródku, Mińsku).

Wokół świątyń powstawały gminy muzułmańskie zwane ‚dżamiatami. Zebrania wiernych odbywały się co jakiś czas, w miarę potrzeby. Poświęcano je głównie wyborom ‚imama’, załatwianiu bieżących spraw gminy, kwestiom zarządu dobrami ‚wakufowymi’.
W swej masie Tatarzy byli ludźmi prostymi i nie posiadającymi specjalnego przygotowania teologicznego. Duchownych – ‚imamów’ – nazywanych najczęściej ‚mułłami’ sprowadzano zwykle z Krymu. Prawo religijne islamu – ‚szariat’ nie zna stanu duchownego w takim sensie w jakim spotyka się na przykład w kościele katolickim. Zarówno imam jak i jego pomocnik byli i są do dzisiaj wybierani przez wiernych.

Duchownymi mogli być jednak przede wszystkim ludzie znający Koran, język arabski, w którym odprawiano nabożeństwa i obrzędy religijne.

Imamowie byli przedstawicielami Tatarów wobec sądów i urzędów. Odbierali przysięgi od ludności tatarskiej składanej na wierność Rzeczypospolitej, oraz na polecenie sądów – jeśli przysięga miała stanowić środek dowodowy, prowadzili metryki urodzin.

Według Stefana Kryczyńskiego przed 1939 rokiem istniały jeszcze m.in księgi metrykalne prowadzone w Rejżach od 1556 roku, Niekraszuńcach od 1713, w Łowczycach od 1740 i Dowbuciszkach od 1750.

Imamowie byli także arbitrami w różnych sporach, świadkami testamentów, depozytariuszami dokumentów i kosztowności, rozsądzali spory graniczne, pieczętowali listy obligacyjne.

Przez pewien czas w drugiej połowie XVI wieku Tatarzy posiadali swój własny sąd, w którym orzekał ‚kadi’ wszystkich Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego Czelebi Hadżi. Nominację na urząd kadiego udzielił Czelabiemu w roku 1586 król Stefan Batory.

W wiekach XVII i XVIII w sprawach natury religijnej oraz w niektórych sprawach rodzinnych orzekali muftiowie z Krymu.

Meczety tatarskie były budowlami niewielkimi, drewnianymi, skromnymi często nie posiadającymi minaretów.

Dobra funduszowe będące własnością meczetów powstawały na skutek zapisów bogatszych Tatarów. Na rzecz meczetów zapisywano zarówno ziemię jak i pieniądze. Dobra funduszowe meczetów nosiły nazwę arabską ‚wakuf’.

Dżamiat (gmina wyznaniowa) w Bohonikach powstał z chwilą osadzenia Tatarów we wsiach Bohoniki, Drahle, Poniatowicze, Malawicze 12 marca 1679 na mocy grodzieńskich przywilejów króla Jana III Sobieskiego.

Wieś i pobliskie osady nadano oddziałom rotmistrzów Gazy Sieleckiego i Bohdana Kieńskiego. W 1717 odnotowano już istnienie meczetu, drugi meczet znajdował się w Malawiczach.

Bohoniki zamieszkiwało w 1717 roku około 30 rodzin. W 1789 w Bohonikach zamieszkiwało 92 Tatarów, w roku 1848 wioskę zamieszkiwało 41 Tatarów, natomiast parafia w Bohonikach (obejmująca cały powiat), liczyła 189 osób, a w roku 1888 – 437 wyznawców. W 1921 roku Bohoniki zamieszkiwało 26 osób zaś parafia liczyła 327 wiernych. Po 1945 roku do meczetu w Bohonikach zjeżdżali się Tatarzy z całej Polski.

Imamami parafii Bohoniki byli m.in.: w latach 1796 – 1802 Jakub Lebiedź, Mustafa Czymbajewicz (1817 – 1835), Samuel Alejewicz, Abraham Szumski (1877-1903), N. Jasiński, Mustafa Eijaszewicz 1909, Samuel Mucha (1922 – 1938), Maciej Mahmet Olejkiewicz (1940-1968), Sulejman Safarewicz (1980 – 1989), Stefan Mustafa Jasióski (1990 – 1995), Nusret Kujrakowicz (1995 – 1997), Konstanty Szczęsnowicz 1998 do dziś.

Gmina Bohoniki przed wojną posiadała ‚wakuf’ obejmujący około 43 ha ziemi, którą w latach 50 zabrano na rzecz skarbu państwa. W chwili obecnej trwają pertraktacje dotyczące zwrotu ziemi na rzecz parafii.

W skład gminy Bohoniki wchodzą muzułmanie zamieszkali w Bohonikach, Malawiczach, Sokółce, Suchowoli, Dąbrowie Białostockiej, Augustowie, Suwałkach i Olecku.

Święta muzułmańskie, które mają dla Tatarów charakter nie tylko kultowy, ale są także potwierdzeniem odrębności kulturowej, są manifestacją przywiązania do tradycji, dowodem posiadania własnego oblicza. Już w latach pięćdziesiątych zaczęto organizować ogólnopolskie zjazdy muzułmanów najpierw w Bohonikach, później w Kruszynianach. Zjazdy stawały okazją do spotkania się wszystkich krewnych i znajomych.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: