Ziemia grodzieńska wydała na świat wielu wybitnych Polaków, którzy rozsławili nasz kraj i weszli do historii Polski, Litwy i Białorusi. Swojsko brzmiącym nazwiskiem na naszej ziemi jest niewątpliwie nazwisko Ejsmont, tym bardziej że mamy Wielkie i Małe Ejsmonty. Sam osobiście znam kilkoro Ejsmontów, którzy są bardzo różni, ale łączy ich jedno — na swój sposób są wyjątkowi i niepowtarzalni. Przyznam, że wcześniej nie słyszałem o braciach Ejsmontach, którzy chcieli podbić świat. Niedawno miałem okazję zapoznać się z ich wujkiem Antonim Ościełowiczem z Kamionki Starej k. Sokółki, dzięki któremu mogę Szanownym Czytelnikom przedstawić los naszych rodaków.
Widocznie to, że nasi bohaterowie urodzili się nad Niemnem, nad rzeką, którą tak wielbiła Eliza Orzeszkowa w swojej twórczości, która stała się świadkiem wielu wydarzeń historycznych, a wpada do Bałtyku, od dzieciństwa marzyli o oceanach. Jak to w rodzinach kresowych się zdarzało, przesunięcie granic, wojna, zmieniały losy ludzi tu mieszkających. Tak się stało w przypadku naszych Ejsmontów, którzy z krainy nadniemeńskiej przenieśli się do krainy jezior mazurskich. A tam tylko ręką podać do Bałtyku i świat wielkiej wody stoi otworem.
Urodzeni w Grodnie, Piotr i Mieczysław Ejsmontowie, dorastali w Węgorzewie. Ich ojciec Józef pochodził z Wielkich Ejsmontów. Od najmłodszych lat żeglowali po mazurskich jeziorach, ale marzyły im się oceany. Po ukończeniu szkoły podstawowej chcieli się kształcić dla morza. Mieli jednak pecha. Próbowali szczęścia w technikum w Darłowie — nie wyszło, technikum rybołówstwa w Giżycku — nie spełniło ich oczekiwań, do PSM w Gdyni — nie przyjmowano bez matury, kurs marynarski, na który się w końcu zapisali — został odwołany. Udało im się jednak wtedy zakosztować morskiej żeglugi. Pływali na „Zawiszy Czarnym”, „Janku Krasickim”, „Henryku Rutkowskim”. Zdobyli dyplomy sterników morskich, i pewność, że bez morza żyć nie mogą.
Tymczasem jednak musieli powrócić do Węgorzowa, gdzie za namową ojca-kolejarza, podjęli pracę w kasie PKP. Wspólnie — nigdy się nie rozstawali! — sprzedawali bilety na bodaj cztery pociągi, które przejeżdżały przez tę stację. Mieli dużo wolnego czasu, więc czytali Londona, „Robinsona Cruzoe”, „Wyspę skarbów”, opowieści Tyszki, wymyślali trasy swoich przyszłych rejsów i marzyli o „niedźwiedzim” mięsie”.
W pierwszych latach po wojnie na całych Mazurach żeglowanie odbywało się na zasadzie wielkiej improwizacji. Nie było przystani, jachtów, klubów, instruktorów, przepisów bezpieczeństwa — otoczki towarzyszącej dzisiejszemu uprawianiu sportów wodnych. Dzięki temu, być może, Ejsmontowie pływali ile chcieli i na czym tylko mogli. Okrętami, które wiozły ich wówczas w dalekie światy były poniemieckie barki, stare łodzie rybackie, tratwy zbite z desek i powiązane linami.
Mama, śp. Jadwiga Ejsmont (zmarła w 2004r.), mimo upływu lat wciąż czekała na powrót synów, wspominała.
- Moi synowie byli wysocy, dobrze zbudowani. Tak podobni do siebie, że nauczyciele często ich mylili. Jeden narozrabiał, obwiniano drugiego i odwrotnie. Wreszcie Piotrek wstawił sobie złotą plombę i odtąd było wszystko w porządku.
Pod koniec lat 50. Ejmontowie zamieszkali w Gdyni. Bliźniacy na początek prawdziwego, męskiego życia — desperacko uprowadzili jacht. We wrześniu 1959r. przyjechali do Szczecina i wypożyczyli łódkę z tamtejszego klubu LPŻ. Była to szcześciometrowa jolka o nazwie “Powiew”, której całym wyposażeniem był stary kompas i jedna mapa morska. Wyruszyli nią do Świnoujścia, ale w zamiarach mieli podróż… dookoła świata. Pierwsza z morskich wypraw szalonych braci stała się wkrótce głośna. Ejsmontowie zdołali zmylić pogonie straży granicznej, i podczas burzliwej nocy pożeglowali na pełne morze. Cudem udało im się dopłynąć do brzegów Bornholmu (wyspa duńska na Morzu Bałtyckim — red.), gdzie wzbudzili nie lada sensację. Wyjaśnili, że nie chodzi im o azyl. Proszą tylko o zapas jedzenia, bo — prymus się przewrócił i zniszczył im zapasy (kilogram cukru i dwa bochenki chleba), a chcą jak najszybciej kontynuować rejs. Zgłosili się do polskiego konsulatu z prośbą o pomoc. Podstępem zwabiono ich na polski statek, nałożono kajdanki i deportowano do kraju.
Braci Ejsmontów oskarżono o porwanie jachtu, o ucieczkę z Polski. Zatrzymano ich na pół roku aresztu. Z Węgorzowa zaczęły nadchodzić listy błagalne od rodziny, przyjaciół, Klubu Morskiego, w których proszono o zrozumienie marzycieli — nie zrobili nic złego, tłumaczono ich wyczyn młodością i gorącymi głowami. Podczas rozprawy odważni marzyciele prosili tylko, aby im nie odbierano kart żeglarskich. Sąd okazał się wyrozumiały. Mietek i Piotrek powrócili do domu. Ojciec znalazł im pracę, lecz czuli się jak psy uwiązani na smyczy. Ciągle marzyli o wyprawie na wielką wodę.
Dopiero w wojsku poczuli się w swoim żywiole, bowiem trafili do Marynarki Wojennej, do 9 Flotylli Obrony Wybrzeża na Helu. Po odbytej służbie, zostali w Gdyni. Z czasem zapomniano o ich wyczynie, wtedy zostali kapitanami niewielkich jednostek. Myśl o podróży dookoła świata nie dawała im spokoju.
W lipcu 1965r. Piotr i Mieczysław, niezależnie od siebie, zeszli na ląd w Kopenhadze. Tu zwrócili się do Duńczyków o azyl polityczny – chcieli żeglować na wolności bez żadnych przeszkód.
Żeby spełniło się ich marzenie, musieli pracować po 12 godzin w duńskich fabrykach. Wreszcie jesienią 1966r. mogli pozwolić sobie na kupno kadłuba, a potem osprzętowania. Swój statek nazwali “John” na cześć prezydenta amerykańskiego Johna Kennedy’ego, którym byli zafascynowani. W następnym roku wyruszyli do Ameryki, kierując się na Kanał Koloński. Niestety mieli zderzenie, dlatego ta podróż była krótka. Po uzyskaniu odszkodowania, mogli zacząć myśleć o kolejnej wyprawie. Dzięki pomocy finansowej ciotki z Ameryki i Polonii amerykańskiej kupili nowy jacht, który ochrzcili “Polonią”. Na jego rufie powiewała biało-czerwona bandera.
Dopiero latem 1969r. wyruszyli w podróż dookoła świata — chcieli to zrobić dla swojej ukochanej Polski, aby była z nich dumna.
Z wyprawy pani Jadwiga, siostra Antoniego Ościełowicza, otrzymała zaledwie kilka listów. Synowie jej pisali, że Bóg i Neptun są dla nich łaskawi. Jak każda matka martwiła się o nich, wierzyła, że marzenie jej synów się ziści, stało się inaczej. Państwo Ejsmontów przez całe swe życie czekali na swoich bliźniaków.
***
Podróż braci bliźniaków, urodzonych w Grodnie, którzy dorastali w krainie Mazur, szerokim echem odbiła się na świecie.
W kaplicy księży polskich paulinów w Buenos Aires poświęcono im tablicę pamiątkową, w Węgorzewie 12 lat temu, na czterdziestolecie Klubu Morskiego, podobną tablicę ufundowali jej członkowie, a alejkę, prowadzącą do portu, nazwano ulicą Ejsmontów. Każdego roku we wrześniu odbywa się w Węgorzewie Memoriał o Puchar Braci Ejsmontów, na którym gromadzą się setki żeglarzy i ich wielbicieli.
Henryk Wyszyński, ówczesny dyrektor Polsko-Amerykańskiego Komitetu Emigracyjnego, który współpracował przy organizacji tournee Ejsmontów powiedział: “Ejsmontowie reprezentują potężny kapitał, nadający się do spożytkowania przez młode pokolenie. Działają bowiem na wyobraźnię… Oni dawali coś, co nie jest tak łatwo spotkać w dzisiejszym życiu”.
Warto, aby młode pokolenie Polaków Grodzieńszczyzny wierzyło we własne możliwości i to, że świat stoi przed nimi otworem, a za przykładem Mieczysława i Piotra Ejsmotów byli pewni, że marzenia się spełniają, trzeba tylko dążyć do obranego celu.
W chwili zatonięcia załogę “Polonii” stanowiło trzech młodych ludzi: właściciele jachtu, wytrawni żeglarze, 29-letni bliźniacy Piotr i Mieczysław Ejsmontowie, oraz niespełna 22-letni Wojtek Dąbrowski, pochodzący z rodziny od dawna osiadłej w Argentynie. Bracia kontynuowali podróż dookoła świata, rozpoczętą maleńkim jachtem “John II” którym brawurowo przepłynęli z Europy do USA. Dzięki pomocy Polonii udało im się tu uzyskać większą jednostkę, którą następnie przybyli do Buenos Aires. Dla Dąbrowskiego rejs “Polonią” był żeglarskim debiutem, a zarazem nagrodą za wyniki na uniwersytecie. Ejsmontowie, po przybyciu do Rio, gdzie nikogo nie znali, a bardzo potrzebowali pomocnej dłoni, zatrzymali się w gościnnym domu Dąbrowskich. Wojtek miał im towarzyszyć w opłynięciu sławnej Skały. Planowali bowiem opłynięcie Przylądku Horn via Cieśniny Drake a i Magellana i powrót do Buenos Aires.
“Polonia” braci Ejsmontów nie była pierwszym polskim jachtem zaginionym bez wieści na oceanie. Wcześniej inny znakomity żeglarz, pierwszy Polak, który samotnie przepłynął Atlantyk w 1959r. — Krzysztof Grafowski, zaginął bez śladu na środkowym Atlantyku.
Krzysztof Grafowski należał do światowej czołówki jachtmenów. Polski inżynier, były lotnik RAF, który po wojnie pozostał w Anglii, a następnie przeniósł się do USA, poświęcił się bez reszty żeglarstwu. W różnych rejsach i na różnych jachtach przebył wiele dziesiątków – a może setek tysięcy mil. Był doświadczonym kapitanem i świetnym technikiem. A jednak właśnie on otworzył tragiczną listę Polaków, których jachty z niewiadomych przyczyn nigdy nie osiągnęły celu.
przygotował:
Andrzej DUBIKOWSKI
za: http://by.blox.pl/html/1310721,262146,21.html?156970

http://www.poranny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070820/REGION04/70820006

Akademia Wiedzy o Tatarach wróciła do Sokółki. I jak zapewniają organizatorzy, wróciła na dobre. Sokółka była gospodarzem Akademii tylko przez dwa lata – podczas pierwszej i drugiej w 1999 i 2000 roku. Potem przeniosła się w inne miejsca. Była organizowana w Dąbrowie Białostockiej i Gdańsku. Po siedmiu latach wróciła do miejsca, gdzie się narodziła.

Sprzyja nam atmosfera
- Letnia Akademia wróciła do nas. I dobrze, ponieważ właśnie tutaj mieszka najwięcej Tatarów – tłumaczy Stanisław Małachwiej, burmistrz Sokółki.
- Jesteśmy z powrotem w Sokółce, bo jest sprzyjająca atmosfera w mieście. Władze wspierają nasze działania. Jeśli by tego zabrakło, tego czynnika ludzkiego, nic by nie wyszło z tej imprezy – podkreśla Józef Konopacki, przewodniczący podlaskiego oddziału Związku Tatarów Rzeczpospolitej Polskiej.
Tegoroczna Akademia odbyła się po raz dziewiąty. Za rok Sokółka będzie gospodarzem jubileuszowej, dziesiątej Akademii. Józef Konopacki zapewnia, że to będzie wyjątkowa impreza.
- Już ustalamy szczegóły. Ale ich nie zdradzę. Mogę tylko powiedzieć, że na pewno za rok odwiedzi nas zespół z Turcji – mówi tajemniczo Konopacki.
promocja
Pierwsze były Orienty
Letnia Akademia Wiedzy o Tatarach rozpoczęła się w piątek. Na wszystkich, którzy chcieli dowiedzieć się więcej o historii, kulturze i tradycji polskich Tatarów, czekał cykl wykładów w kinie „Sokół”. Można było między innymi dowiedzieć się czegoś na temat historii Orientów Sokólskich. Jak podkreślał dr. Aleksander Miśkiewicz z Uniwersytetu w Białymstoku, to właśnie z Orientów wyrosła Akademia.
- Kiedyś Sokółka słynęła z Orientów, a teraz jest Akademia, która nawiązuje do Orientów – mówi dr. Aleksander Miśkiewicz. – Można powiedzieć, że Akademia to bardziej rozbudowana impreza niż dawne sokólskie Orienty.
Historyk z białostockiego Uniwersytetu wspominał pierwszy Orient w czerwcu 1976 roku.
- W całej Polsce wówczas odbywały się strajki, było niespokojnie. A Sokółka żyła tylko Tatarami i tą imprezą. Pamiętam, że na dworcu wisiał wielki transparent z napisem „Witamy uczestników Orientu Sokólskiego” – wspomina Miśkiewicz.
Podczas drugiego Orientu w 1979 roku oficjalnie został oznakowany szlak tatarski. Zbiegło się to wtedy z 300-leciem osadnictwa Tatarskiego na Podlasiu.
Tureckie jadło szło jak woda
Akademia to jednak nie tylko wykłady i seminaria. Sokółczanie mogli podziwiać zespoły romskie oraz tatarskie z Polski, Litwy i Białorusi. Zaś w sobotę na wszystkich czekał kiermasz ludowy.
Największym powodzeniem cieszył się stragan z… tureckim jadłem.
- Kupiłam ser, jogurty i miód. Lubię poznawać nowe smaki, a tureckie smakołyki zapewne różnią się od naszych – przyznaje młoda sokółczanka spotkana przy straganie.
Akademię zakończył festyn kultury i tradycji Tatarów w Kruszynianach u Dżennety Bogdanowicz.
I chociaż nie była to impreza bezpośrednio związana z Akademią, to właśnie tam przyjechało najwięcej ludzi. Kto chciał, mógł spróbować swoich sil w lepieniu kołdunów, potańczyć w rytm tatarskiej muzyki czy postrzelać z łuku. Chętnych nie brakowało.
- Przyjechaliśmy z dziećmi z Zambrowa. Tyle się słyszy o tatarskim jadle, że w końcu postanowiliśmy tu przyjechać. I musimy przyznać, że jest świetna impreza – mówi Anna Sołtan.
Trzeba dobrze poznać
Józef Konopacki podkreśla, że o popularności tatarskiej kultury świadczy liczba osób, która zainteresowała się Akademią i przyjechała do Kruszynian.
- Jak widać, zainteresowanie jest ogromne. Według mnie, takich spotkań powinno być więcej. W okresie letnim powinniśmy robić nawet kilka imprez popularyzujących kulturę tatarską – podkreśla przewodniczący podlaskiego oddziału Związku Tatarów RP.
Podobnego zdania jest Tomasz Miśkiewicz, mufti Muzułmańskiego Związku Religijnego w Polsce.
- Zawsze warto poznawać inne kultury. Im bardziej poznamy bowiem kulturę tatarską, tym lepiej będziemy ją rozumieć. Dlatego naprawdę warto wychodzić z takimi inicjatywami do ludzi – przekonuje mufti.
W Polsce żyje około 4 tysięcy Tatarów, z czego połowa mieszka na Podlasiu. Tutaj też znajdują się dwa spośród trzech w Polsce meczetów. Poza Bohonikami i Kruszynianami meczet jest jeszcze w Gdańsku.
Martyna Tochwin

http://www.poranny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070820/REGION04/70820007

http://miasta.gazeta.pl/bialystok/1,35241,4402264.html

http://www.poranny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070806/REGION04/70805033

http://www.wspolczesna.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070807/REG04/70806023

*Sokrat Janowicz – wybitny publicysta, poeta i pisarz, tworzący po polsku i białorusku, mieszka w Krynkach
hhttp://miasta.gazeta.pl/bialystok/1,35235,4340421.html?nltxx=1077692&nltdt=2007-07-26-02-06

- Znaleziska zmieniają obraz postrzegania funkcji grodów na nie do końca rozpoznanych szlakach handlowych na odcinku biebrzańskim – mówi Urszula Stankiewicz, archeolog z Muzeum Podlaskiego. – Wydawałoby się, że takie grodziska nie odgrywały zbyt wielkiej funkcji, a tymczasem, to co kryje ziemia w Trzciance, wskazuje na prężną działalność grodu. Nowością jest też odkrycie, że grodzisko najprawdopodobniej funkcjonowało już w IX w. To aż o dwa wieki wcześniej, niż generalnie datowane są podlaskie grodziska!

- Wczesnośredniowieczny gród działał prawdopodobnie do końca XI w., kiedy to ktoś go napadł i spalił. Atak był zmasowany i nagły. Mieszkańcy chyba zostali zaskoczeni, widać próby ucieczki, kierowali się na południowy wschód grodu, w stronę rzeki – opowiada Urszula Stankiewicz. – Pozostawiona broń wskazuje, że atakującymi byli ludzie północy, o mieszkańcach zaś możemy powiedzieć, że najpewniej byli Słowianami. Prawdopodobnie ostrzelono ich strzałami, o czym świadczy wielka ilość znalezionych w ziemi grotów strzał do łuku najrozmaitszych w kształcie. To też potwierdza wczesnośredniowieczną – sprzed XII w. – genezę grodziska, bo potem do użytku wchodzi kusza.

Znalezisko w Trzciance otwiera nowy rozdział w badaniu podlaskich ziem. – Są bogate historycznie – we wczesnym średniowieczu to już, jak widać, nie tylko rozległa puszcza, ale i prężnie działające osadnictwo. Właściciele dirhamów byli raczej ludźmi majętnymi. Musieli mieć coś ciekawego na zbyciu, by je otrzymać i przerobić np. na zawieszki – ocenia Stankiewicz. Ostatni raz takie arabskie monety znaleziono przypadkowo w 1945 r. w tzw. skarbie w Klukowiczach (gm. Nurzec Stacja). Jako że wtedy Muzeum Podlaskie jeszcze nie istniało – dirhamy trafiły do muzeum w Łodzi. Te z Trzcianki będą więc pierwszymi w kolekcji naszego muzeum i znalezionymi na terenie Podlasia

Badania archeologiczne w Trzciance finansuje urząd marszałkowski.
Monika Żmijewska

http://miasta.gazeta.pl/bialystok/1,35235,4329942.html?nltxx=1077692&nltdt=2007-07-21-02-06